San Clemente

Een bezoek aan de San Clemente geeft je een uitstekende illustratie van het fenomeen dat Rome een stapeling is van gebouwen en kunstschatten uit opeenvolgende kunsthistorische periodes: hoe dieper je graaft, hoe verder je teruggaat in de tijd. De naam “Eeuwige Stad” verwijst hiernaar: een stad die zich steeds opnieuw vormt. Ook een illustratie van het (soms verwarrende) feit dat in opeenvolgende kunsthistorische periodes gebruik gemaakt is van bouwmaterialen (zuilen, etc.) uit voorgaande periodes, dus een vorm van recycling.

In de San Clemente zie je achtereenvolgens (van onder naar boven):

  • Uit de 1e eeuw na Christus: de privé-woning van een zeker Clemens. Petrus en Paulus zouden hier nog zijn geweest. Clemens is als Clemens I de 4e paus (na Petrus die in 33 als eerste bisschop van Rome is erkend).
  • Uit dezelfde eeuw: een aanpalend Mithrasheiligdom: Mitras was een Perzische zonnegod die vanaf de 1e eeuw vóór Christus in Rome werd vereerd.
  • Uit de 5e eeuw: de “benedenkerk”: gewijd aan Clemens omdat hij een zeer succesvol prediker was, zo succesvol dat de Romeinse keizer Trajanus hem naar de Krim verbande. Maar ook in gevangenschap bleef hij mensen bekeren tot het Christendom, zodat de Romeinen hem met een anker om zijn net in der Zwarte Zee gegooid. Eénmaal per jaar, bij laag water, kwam op de plaats waar Clemens verdronken was een door engelen gebouwde grafkamer boven water. Dat werd een pelgrimsoord. Op zeker dag kwam er een moeder op pelgrimage met haar kind, zij raakte haar kind kwijt en moest vanwege het weer opkomende water zonder kind terug. Het jaar erna kwam ze weer en vond haar kind springlevend terug. Van dit verhaal is een mooi fresco te zien.
  • Uit de 12e eeuw: de “bovenkerk”. De vorm is in veel opzichten identiek met die van de benedenkerk. Er zijn ook delen uit de benedenkerk naar boven overgebracht, zoals de kooromlijsting, dat zijn de marmeren “schotten” in het midden van de kerk. Op de zuilen daarvan zie je onder andere de vis, symbool van Christus: vis in het Grieks is Ichthus: het is een acroniem, iedere letter is een afkorting voor een woord: I=Jesus; Ch=Christus; Th(Theou)=Gods; U(Huios)=zoon; S(Sooter)=verlosser. Overtuigde christenen hebben een sticker van een vis achterop hun auto.Naar het mozaïek in de absis kun je uren kijken, zeker als je de beschrijving van wat je allemaal ziet erbij neemt. Ook de vloer is mooi (zgn. cosmatenwerk: mozaïek van marmerstukken). De zuilen zijn afkomstig van het Forum Romanum. Er is ook een mooie kapel, van de heilige Catharina van Alexandrië, met fresco’s uit de vroege renaissance.
  • Uit de 18e eeuw stamt het bovendeel van het interieur en het plafond, dat is late barok.

De San Clemente is als titelkerk toegewezen aan onze eigen Kardinaal Simonis. Omdat de kardinalen de bisschop van Rome kiezen (en daarmee de paus, in die volgorde) moeten ze ook behoren tot het diocees Rome. Vandaar dat hun een kerk wordt toegewezen, als ware het hun eigen parochiekerk. Hoewel het gaat om een titulaire functie, bezoeken de meeste kardinalen als ze in Rome zijn hun titelkerk en dragen er een Heilige Mis op. Aan de buitengevel van elke titelkerk hangt, behalve het wapenschild van de regerend paus, het wapenschild van de kardinaal, wiens titelkerk het is. Bij Simonis gaat het om een nogal fantasieloos ontwerp. Zijn wapenspreuk is: “Ut cognoscant te” (“Opdat zij U kennen”) naar Johannes 17. Binnen in de kerk, bij de ingang hangt altijd een foto van de betreffende kardinaal. Kardinaal Simonis is nu (2017) 85 jaar, hij is dus al jaren niet meer stemgerechtigd op een conclaaf dat een nieuwe paus kiest, want dat zijn alleen pausen van < 80 jaar.